Edukacja domowa czy edukacja kryzysowa?

EDUKACJA DOMOWA, CZYLI CO WARTO PRZECZYTAĆ

Czym jest edukacja domowa? Odruchowo chciałoby się powiedzieć: „uczeniem się w domu”. Odruchowo, na zasadzie potocznego skojarzenia, które z reguły zawiera w sobie odrobinę prawdy. Odrobina ta dotyka najistotniejszego punktu: tak, edukacja domowa to proces edukacyjny realizowany w domu. Jak jednak w przypadku każdego potocznego skojarzenia, i tu czegoś brakuje, czegoś bardzo istotnego. Edukacja domowa bowiem to coś więcej niż samo „uczenie się w domu” – to cała koncepcja edukacyjno-pedagogiczna, pomysł na ukierunkowanie nie tylko nauki, lecz i wychowania, a zarazem zobowiązanie: wobec dziecka, wobec siebie, wobec zadań edukacyjnych. Zbyt często w potocznym rozumieniu utożsamiamy edukację domową po prostu z uczeniem (się) w domu, bez głębszej refleksji, co tak naprawdę owa nauka w domu oznacza i z jakimi wiąże się wymogami, wyzwaniami, skutkami.

Efekty widzimy choćby obecnie: ponieważ z powodu pandemii normalne funkcjonowanie szkoły zostało zawieszone, dzieci i młodzież uczą się za pomocą narzędzi online, nauczyciele realizują elementy programu w formule e-learningu. Uczniowie zatem uczą się w domu – to prawda. Nie jest to jednak „edukacja domowa” – a takie hasło zaczęło się już gdzieniegdzie pojawiać. Nie jest to edukacja domowa, skoro koncepcja realizacji podstawy programowej pochodzi z zewnątrz, czyli ze szkoły zinstytucjonalizowanej; nie jest to edukacja domowa, skoro prowadzą ją nauczyciele. Fakt, że uczeń z powodu zamknięcia szkoły znajduje się w domu, nie czyni jego nauki edukacją domową. Podobnie – szczególnie! – nie tworzy edukacji domowej fakt, że rodzice odrabiają lekcje z dziećmi lub (co gorsza) za dzieci.

Edukacja domowa to szeroko zakrojona koncepcja nauczania dziecka w domu, przez rodziców, w oparciu o wymogi edukacyjne danego kraju (w naszym przypadku – polskiej podstawy programowej). To zarazem pomysł na budowanie relacji z dzieckiem – i to relacji wieloaspektowej, bo dotyczącej nie tylko samej edukacji, lecz także sposobu przekazywania wiedzy, wprowadzania w świat, w tym w wartości, budowania równowagi między pracą a odpoczynkiem, odkrywania własnych preferencji uczenia się, technik zapamiętywania, porządkowania wiedzy etc. To także – powiedzmy szczerze, naprawdę wymagający – pomysł na wprowadzanie dziecka w świat relacji społecznych. Trening socjalny, który w tradycyjnym systemie edukacji zostaje z góry zapewniony – koleżanki i koledzy w klasie, zabawy na przerwach – w przypadku edukacji domowej wymaga odpowiedniego, samodzielnego zaaranżowania. Bądźmy jednak wciąż szczerzy – i jedna, i druga forma ma swoje wady oraz zalety, więc bezpodstawne byłoby absolutne gloryfikowanie czy postponowanie którejkolwiek z nich.

Największe natomiast wyzwanie w edukacji domowej stanowi sam proces edukacji, wymagający od przynajmniej jednego z rodziców umiejętności pedagogicznych, dydaktycznych, porządnego zaznajomienia się z materiałem programu. Bonusem jest podejrzliwe traktowanie tej formy nauczania przez część społeczeństwa. Wynika to z naszej nadal dość skromnej wiedzy o edukacji domowej jako zjawisku edukacyjnym, czego dowodzi sygnalizowane na wstępie dzisiejsze utożsamianie nauczania zdalnego z ową edukacją domową. Powtórzmy jeszcze raz: to, że dziś polskie dziecko uczy się online i korzysta z e-learningu we własnych czterech ścianach, w żadnym razie nie oznacza, że całe polskie społeczeństwo przeszło na edukację domową. To tak, jakby stwierdzić, że skoro w tym tygodniu w bufecie nie ma dań mięsnych (bo mięsa akurat nie przywieziono), wszyscy korzystający z bufetu przeszli na wegetarianizm. Z powodu pandemii mamy do czynienia z czymś, co niektórzy określają „edukacją kryzysową” – i ta nazwa dobrze oddaje zarówno sytuację, jak i wyzwania, przed którymi stajemy.

W związku z powyższymi nieporozumieniami, a także by przybliżyć rodzicom i nauczycielom edukację domową jako koncepcję nauczania (i podsunąć kilka rozwiązań przydatnych w zdalnym „nauczaniu kryzysowym”), postanowiliśmy przypomnieć jedną z naszym publikacji – „Edukacja domowa. Teoria i praktyka”, pod redakcją Danuty Tomczyk i Mirosława Zająca, wydaną w 2018 roku przez wydawnictwo SSW Collegium Balticum. W pierwszej części, „Edukacja domowa w założeniu różnych nauk”, znajdziecie uwagi dotyczące między innymi filozoficznych i prawnych aspektów tego zjawiska. „Edukacja domowa – założenia historyczne” wprowadza nas w dzieje edukacji domowej – formy nauczania bardzo mocno ugruntowanej w społecznościach wielu krajów. Przy okazji można zaobserwować, jak te dwie formy – nauczanie w domu i nauczanie publiczne, zinstytucjonalizowane – przez wieki egzystowało równolegle, nieraz się zderzało, a czasem wspierało. Niekiedy dominacja jednego lub drugiego modelu wynikała z warunków historyczno-politycznych, kiedy indziej – mód intelektualnych i przemian społecznych. Nas, rzecz jasna, szczególnie interesuje wiek XX i najnowsze dekady, jednak nie zdołamy zrozumieć ich w pełni bez przyjrzenia się poprzednim epokom.

Ostatnia część, „Edukacja domowa w praktyce”, to teksty, które można określić jako „raport z pola bitwy”, choć z uwagi na charakter edukacji domowej słowo „bitwa” należałoby raczej zastąpić mianem „zabawonauki” czy „naukozabawy”. Autorki pokazują, jak realizacja tej formy nauczania wyglądała w ich własnej domowej praktyce. Te fragmenty szczególnie polecamy rodzicom – może któryś z pomysłów okaże się pomocny i wesprze Was (oraz Wasze dzieci) w czasie obecnej nauki zdalnej?

Poza tym zawsze warto zerknąć, jakie jeszcze są możliwości nauczania (i wychowywania). Dodatkowe źródła inspiracji stanowią dla procesu dydaktycznego i pedagogicznego nieocenione wsparcie.

Zapraszamy do ciekawej lektury e-booka: POBIERZ TUTAJ


„Edukacja domowa. Teoria i praktyka”, red. D. Tomczyk, M. Zając, Szczecińska Szkoła Wyższa Collegium Balticum, Szczecin 2018, ss. 202.


O AUTORZE:

dr Barbara Popieldr Barbara Popiel

Prorektor ds. jakości kształcenia
Szczecińskiej Szkoły Wyższej
Collegium Balticum

Biografia

Udostępnij:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

AKTUALNOŚCI

Konferencja CB

KONFERENCJA NAUCZYCIEL-RODZIC-DZIECKO

Zapraszamy na III edycję ogólnopolskiej konferencji pt. „Nauczyciel-Dziecko-Rodzic” dedykowaną nauczycielom, rodzicom, opiekunom oraz wszystkim, którym zależy na budowaniu wzajemnych, dobrych relacji oraz wspierania rozwoju dzieci

Wyniki konkursu dziennikarskiego

WYNIKI KONKURSU DZIENNIKARSKIEGO 2021

Za nami XIII konkurs dziennikarski „Bliżej niż myślisz”, który dedykowany jest uczniom szkół średnich z województwa Zachodniopomorskiego. Dziękujemy szkołom i nauczycielom, że mimo nadmiaru pracy

Majówka

MAJÓWKA 2021!

Majówka 2021! Uprzejmie informujemy, iż od dnia 30.04 do 3.05 (włącznie) pracownicy naszej uczelni majówkę spędzają z rodzinami. Serdecznie zapraszamy do kontaktu od 4.05 🙂

status zagrożenia - pomarańczowy

COVID-19

Status zabezpieczeń COVID 19 POZIOM 2: wdrożenie zaostrzonego rygoru sanitarnego.Praca świadczona głównie zdalnie, Uczelnia zamknięta dla osób trzecich, ograniczenie mobilności i kontaktów, zwiększenie ograniczeń w

Wyślij wiadomość

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *