Wędrówki językowe. Część 3: ów, czyli jednak odmiana

Przecinki

Niektórym słowom robimy sporą krzywdę: albo wymawiamy je niepoprawnie, albo źle zapisujemy, albo coś im odrywamy, albo coś dodajemy, choć wcale o to nie prosiły. Niektóre dręczymy złą odmianą – lub jej brakiem. Takim skrzywdzonym w odmianie przypadkiem jest zaimek wskazujący „ów”.

Zaimki wskazujące „ten, tamten, ów” mają to do siebie, że lubią zgodność: gdy rzeczownik jest w rodzaju męskim, one też; gdy w rodzaju żeńskim lub nijakim, w liczbie pojedynczej lub mnogiej – one tak samo (ten chłopak, tamta dziewczyna, to okno, ci kaskaderzy, te książki). Przy „ten” i tamten” pamiętamy o tej zasadzie; niestety przy „ów” pojawiają się dwa problemy, w wyniku czego „ów” płacze smętnie w kącie, bo przez nas źle wygląda.

Pierwszy problem dotyczy odmiany: „ów” się odmienia, jak najbardziej, klasycznie i stanowczo się odmienia! Po drodze tylko traci kreskę (pochylenie) i z „ó” w mianowniku liczby pojedynczej rodzaju męskiego przechodzi w „o” w każdym innym przypadku i liczbie. Ale się odmienia: przez przypadki, liczby i rodzaje.

Wielokrotnie w różnych tekstach, które nie doświadczyły profesjonalnej korekty, widziałam skrzywdzony zaimek „ów” – zapisywany jako „ów” niezależnie od przypadku, liczby i rodzaju rzeczownika: „ów” dziewczyna; „ów” książkę; „z ów” kolegą”; „o ów” dziecku; „na ów” wakacje; „dla ów panów”. Wygląda to i brzmi okropnie (zaimek „ów” zapewnia, że cierpi przez to na nieustającą niestrawność samego siebie). I jest zwyczajnie błędne.

Jak wygląda „ów” w swojej właściwej, ładnej i zdrowej wersji? Zacznijmy od liczby pojedynczej i  rodzaju męskiego (w nawiasie kwadratowym dodaję zaimek „ten” dla porównania – widać podobieństwa w końcówkach odmiany):

-) mianownik (kto, co?) – tam jest ÓW [ten] pies;

-) dopełniacz (kogo, czego?) – nie widzę OWEGO [tego] psa;

-) celownik (komu, czemu?) – kupiłam OWEMU [temu] psu nową miskę;

-) biernik (kogo, co?) – znów widzę OWEGO [tego] psa;

-) narzędnik ([z] kim, [z] czym?) – idę do weterynarza Z OWYM [tym] psem;

-) miejscownik (o kim, o czym?) – piszę O OWYM [tym] psie.

Rodzaj żeński:

-) mianownik (kto, co?) – tam jest OWA [ta] dziewczyna;

-) dopełniacz (kogo, czego?) – nie widzę OWEJ [tej] dziewczyny;

-) celownik (komu, czemu?) – kupiłam OWEJ [tej] dziewczynie książkę;

-) biernik (kogo, co?) – znów widzę OWĄ [tę – widać zróżnicowanie] dziewczynę;

-) narzędnik ([z] kim, [z] czym?) – idę do kina Z OWĄ [tą] dziewczyną;

-) miejscownik (o kim, o czym?) – myślę O OWEJ [tej] dziewczynie.

Rodzaj nijaki:

-) mianownik (kto, co?) – tam jest OWO [to] ptaszysko;

-) dopełniacz (kogo, czego?) – nie widzę OWEGO [tego] ptaszyska;

-) celownik (komu, czemu?) – pokazałam język OWEMU [temu] ptaszysku;

-) biernik (kogo, co?) – znów widzę OWO [to – rodzaj nijaki odpowiada na pytanie „co?”, nie „kogo?”] ptaszysko;

-) narzędnik ([z] kim, [z] czym?) – siedzę w pokoju Z OWYM [tym] ptaszyskiem;

-) miejscownik (o kim, o czym?) – mam koszmary O OWYM [tym] ptaszysku.

I liczba mnoga – najpierw rodzaj męskoosobowy (to ten, przez który odmienia się część rzeczowników w rodzaju męskim w liczbie pojedynczej, np. ojciec, bibliotekarz, wojownik):

-) mianownik (kto, co?) – tam są OWI [ci] studenci;

-) dopełniacz (kogo, czego?) – nie widzę OWYCH [tych] studentów;

-) celownik (komu, czemu?) – zrobiłam egzamin pisemny OWYM [tym] studentom;

-) biernik (kogo, co?) – odpytuję OWYCH [tych] studentów z pedagogiki ogólnej;

-) narzędnik ([z] kim, [z] czym?) – umawiam się Z OWYMI [tymi] studentami na kolokwium;

-) miejscownik (o kim, o czym?) – pamiętam O OWYCH [tych] studentach.

A teraz rodzaj niemęskoosobowy liczby mnogiej (tu ląduje część rzeczowników, które w liczbie pojedynczej mają rodzaj męski – jak pies, stół, samochód – a także rzeczowniki w rodzaju żeńskim i nijakim):

-) mianownik (kto, co?) – tam są OWE [te] studentki;

-) dopełniacz (kogo, czego?) – nie widzę OWYCH [tych] studentek;

-) celownik (komu, czemu?) – zrobiłam egzamin pisemny OWYM [tym] studentkom;

-) biernik (kogo, co?) – odpytuję OWE [te] studentki z pedagogiki ogólnej;

-) narzędnik ([z] kim, [z] czym?) – umawiam się Z OWYMI [tymi] studentkami na kolokwium;

-) miejscownik (o kim, o czym?) – pamiętam O OWYCH [tych] studentkach.

Pierwszy problem za nami (mam nadzieję), pozostaje drugi, na szczęście krótszy. Niektórzy, może na wzór tego, że „ów” w pozostałych rodzajach ma „owa, owo”, a może na podstawie skojarzenia z formami typu „gotowy”, przerabiają mianownik liczby pojedynczej rodzaju męskiego z „ów” na… „owy”. Nie, nie, nie – „ów” ma w mianowniku wyłącznie formę „ów”, a wersja „owy” jest zwyczajnym błędem i wygląda trochę tak, jakbyście temu biednemu zaimkowi koniecznie chcieli ukraść śliczną kreskę nad „o”, a na pociechę (marną) przyczepiali mu jakieś nieeleganckie, niepasujące i zupełnie niepotrzebne „y”. „Ów” to „ów”, żadnych przebieranek w strój bez kreski i ze zwisającym „yyy”.

Podsumujmy: „ów” odmienia się przez wszystkie przypadki deklinacji, przez wszystkie rodzaje i wszystkie liczby. Traci kreskę nad „o” niemal wszędzie, ale w mianowniku liczby pojedynczej rodzaju męskiego ta kreska siedzi sobie twardo i nigdzie się nie rusza.

Na zakończenie: „ów” nie jest automatycznym zamiennikiem zaimków wskazujących „ten” czy „tamten”, nie można go używać co chwila i w każdym zdaniu. Według „Słownika języka polskiego PWN” zaimek „ów”:

1) ma najczęściej zabarwienie książkowe i podniosłe („Dbajmy o ową ojczyznę!);

2) najczęściej występuje z wyrazami oznaczającymi odległy czas („W owych czasach nosiło się kapelusze”);

3) łączy się nieraz z innym zaimkiem wskazującym – znajduje się wtedy na drugim miejscu, podkreśla rozdzielenie „jeden – drugi” („Ten spał, ów pisał listy”);

4) potocznie oznacza bliżej nieokreśloną osobę lub rzecz („Ów człowiek, który pomógł naszemu psu, nawet nie czekał na podziękowanie”).

Możemy zatem powiedzieć: „Ów pomysł, o którym kiedyś rozmawiałyśmy, chyba będzie teraz przydatny”; natomiast jeśli idziemy z kimś ręka w rękę, ktoś jest nam bliski, jest tu i teraz, nie powinniśmy mówić czegoś w rodzaju: „Owa Beata [obok której stoję] to kierownik biura projektów” czy „Idę z owym psem [moim psem, stoi przy mojej nodze] do weterynarza” – chyba że nasza wypowiedź ma charakter żartobliwy („Owa zacna dama, która mi towarzyszy, to moja żona!”). Nie brzmi to dobrze, raczej pretensjonalnie lub sztucznie; nie jest też zgodne z charakterem zaimka „ów”.

Ów post miał Wam przypomnieć, że z owym zaimkiem wskazującymi postępujemy tak, jak z owymi zaimkami „ten, tamten”, co oznacza, że nie robimy krzywdy owemu zaimkowi „ów”, czyli nie zmieniamy jego formy w owym mianowniku rodzaju męskiego liczby pojedynczej ani nie blokujemy mu dostępu do owej deklinacji, przez którą każdy odmieniający się zaimek chce się przyzwoicie odmieniać. W ten sposób owe zdania, które budujemy, są poprawne, a owi słuchacze i czytelnicy, którzy mają z naszymi wypowiedziami do czynienia, czują ową przyjemność, jaka zawsze towarzyszy owej poprawności językowej, która powinna być dla nas tak ważna.

Powyższy akapit jest okropnie „przeowany”, ale trudno, cel uświęca środki.


O AUTORZE:

dr Barbara Popieldr Barbara Popiel

Prorektor ds. jakości kształcenia
Szczecińskiej Szkoły Wyższej
Collegium Balticum

Biografia

Udostępnij:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

AKTUALNOŚCI

WSPÓLNY APEL KRASP-RGNISW-PAN-PSRP-KRD W SPRAWIE WYROKU TK

Apel Prezydium Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich, Przewodniczącego Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Prezesa Polskiej Akademii Nauk, Przewodniczącego Parlamentu Studentów Rzeczypospolitej Polskiej, Przewodniczącego Krajowej

Mistrzostwa Office 2021

MISTRZOSTWA ŚWIATA MICROSOFT OFFICE SPECIALIST 2021

Mistrzostwa świata Microsoft Office Specialist World Championship organizowane przez Certiport, MOS to globalny konkurs, w którym sprawdzane są umiejętności uczniów/studentów w zakresie obsługi programów Microsoft

Update: Info dla studentów

UPDATE: INFORMACJA DLA STUDENTÓW I ROKU

Drodzy Studenci, ze względu na wzrost zachorowań na Covid-19 spotkania organizacyjne dla I roczników nie odbędą się. Jednak specjalnie dla Was dziekanat w Szczecinie (Mieszka

iNformacja dla studentów

WAŻNE INFO DLA STUDENTÓW I ROKU !

Update z dnia 22.10: Uprzejmie informujemy, że w związku z dynamicznym wzrostem zachorowań na Covid-19 spotkania organizacyjne w Szczecinie i Stargardzie zostają ODWOŁANE. ——————————— Szanowni

status zagrożenia - pomarańczowy

KORONAWIRUS – INFORMACJE

Status zabezpieczeń COVID 19 POZIOM 2: wdrożenie zaostrzonego rygoru sanitarnego. Praca świadczona głównie zdalnie, Uczelnia zamknięta dla osób trzecich, ograniczenie mobilności i kontaktów, zwiększenie ograniczeń

Wyślij wiadomość

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *